Một hôm huệ năng bảo chúng rằng:

- Ta có một vật không đầu không đuôi, không tên không chữ, không lưng không mặt; các ngươi có biết không?

Thần Hội bước ra thưa:

- Đó là bản nguyên của chu Phật, Phật tánh của Thần Hội.

Huệ Năng dạy:

- Ta đã nói với con là không tên không chữ sao còn gọi bản nguyên Phật tánh! Như vậy, con chỉ lấy cỏ che đầu mà đi, cũng chỉ là tông đồ biết kiến giải giỏi mà thôi.

Lục tổ đã đưa ra một cái bẩy để gài ngươi, chứng tả ông ta không phải một tên bán củi quê mùa, mà là một gã thợ săn chính hiệu.

Thần Hội đã bị mắt vào bẩy, chỉ vì tánh háo thắng; còn những người khác thì sao? Chẳng thà như Thần Hội tiểu sư, thì đỡ ấm ức trong lòng, còn hơn là biết mà không dám nói ra sợ bị kẹt vào bẩy, khó mà tiêu được. Đã thế, chẳng hơn gì Thần Hội tiểu sư, chỉ vì tránh vào bên này nên bị kẹt vào bên kia. Ở đây, thử hạ một đáp án, để gỡ gạc phần nào nổi ấm ức mọi người cùng tiểu sư Thần Hội được không? nếu im lặng như mọi người, thì cũng bị mắt bẩy; còn nếu mở miệng ra, thì cũng bị mắt kẹt như Thần Hội tiểu sư. Nếu thấu rõ được chỗ này, thì cũng có một vật như tổ sư không khác, mà không bị kẹt vào vẫy. Hỏi nhưng không chờ đáp án.

Tăng hỏi Triệu Châu:

- Chưa có thế giới đã có tánh rồi. Thế giới hoại đi, tánh này không hoại. Vậy tánh không hoại là gì?

Châu đáp: - Bốn đại năm uẩn.

Tăng thưa:

- Chúng cũng bị hoại, vậy tánh không hoại là gì?

Châu đáp: - Bốn đại năm uẩn.

Muôn vật xưa nay vốn là không; vậy thì có cái gì để hoại, và có cái gì để không hoại? Người hỏi thì chấp vào tánh mà bỏ quên đi sự tướng; cho nên không lý hội được câu trả lời của Triệu Châu, và do đó chúng trở thành đối nghịch ngăn cách nhau. Ở đây, nếu ai thấu rõ câu đáp của Châu, thì cùng với Châu chung bước; nếu không thì tánh ở nơi nào mà biết hoại với không?

Tăng hỏi Trí Môn:

- Khi hoa sen chưa ra khỏi mặt nước, thì gọi là gì?

Môn đáp:

- Hoa sen.

Tăng hỏi:

- Khi ra khỏi mặt nước, thì gọi là gì?

Môn đáp:

- Cánh sen.

Trí Môn dùng pháp ứng cơ tiếp vật. Thử hỏi, hoa sen ra khỏi mặt nước với hoa sen chưa ra khỏi mặt nước, là một hay là hai? Nếu được chổ này, thì cùng một mắt với môn, tuy nhiên nếu bảo là một cũng không đúng, bảo là hai cũng không đúng. Vậy ở đây ý là ở chỗ nào?

Hoàng bá hỏi Bách Trượng:

- Người xưa vì đáp sai một lời chuyễn ngữ, mà bị đọa vào thân chồn hoang năm trăm kiếp. Giả sử như câu nào đáp cũng không sai thì sao?

Bách Trượng bảo:

- Lại gần đây ta nói cho nghe!

Hoàng Bá lại gần, và tát cho Trượng một chưởng. Trượng vỗ tay cười nói:

- Tưởng râu trên Hồ thì đỏ, lại gặp tên Hồ đỏ râu.

Bốn chín gặp năm mươi, kèn cựa chơi nhau chúy chóe. Lúc ấy nếu có ta, thì vừa đốt râu Hồ vừa chữa cháy. Thử hỏi có thích không?

Tăng hỏi Triệu Châu:

- Triệu Châu là gì?

Châu đáp:

- Cửa Đông, cửa Tây, cửa Nam, cửa Bắc.

Rõ ràng lão Triệu Châu treo đầu heo bán thịt chó. Nếu ai hiểu thấu tâm can của Triệu Châu, thì cùng với Triệu Châu nhậu một trận tơi bời, còn không thì đợi lúc Châu say ngà ngà thì hỏi; lúc này Châu mới phơi bày diện mục.

Huệ Minh làm lễ và thưa:

- Mong hành giả vì tôi mà nói pháp.

Huệ Năng bảo:

- Nhà ngươi đã vì pháp mà đến, thì hãy dẹp bỏ các duyên chớ sanh một niệm. Ta sẽ vì nhà ngươi mà nói rõ trong giây lát.

Huệ Năng bảo:

- Không nghỉ thiện không nghỉ ác, ngay lúc đó cái gì là bản lai diện mục của Huệ Minh Thượng Tọa?

Ngay câu nói đó, Huệ Minh đã ngộ.

Vô minh Lương lẹo, bắt bóng đuổi hình, nghịch trên nghi dưới, náo loạn đủ điều, cuối cùng chẳng được cái chi, quay ra cầu pháp; nhưng thử hỏi pháp ở đâu mà cầu? Cònlão Huệ Năng đã biết mạng sống của mình như chỉ màng treo chuông, nhưng vẫn đa mang. Như vậy, chứng tỏ lòng từ của lão đối với đàn con, bọn cháu có thua chi lão Thích Ca, miễn sao tạo cho bọn chúng một cuộc sống vô tư thoải mái là được.

Ngũ tổ nói:

Ví như con trâu đi qua khung cửa, đầu sừng, bốn chân qua đã lọt, sao đuôi không lọt được?

Lão tổ bày ra một cái đuôi thật là kỳ lạ, đến nỗi chư Phật ba đời cùng tất cả các lão hợp nhau lại, mà vẫn không thể kéo nổi. Ở đây,thử hỏi sự vướng mắc ở cái đuôi là chỗ nào? Nếu thấy được thì cùng với Phật và các lão nắm tay nhau đồng bước, còn không thì muôn kiếp làm bạn với lối quỷ đường ma.

Về dụng của kiếm đao, khi gặp chúng thì tán thân mất mạng, đó là chuyện thường tình; nhưng không gặp đau kiếm, cũng tán mạng rơi đầu, đó là chuyện khó chấp nhận được. Tuy nhiên, ở đây nếu rã chỗ hiểm hóc của không đạo kiếm không do việc luyện mà thành, thì kiếm kia xin tha, và sẽ biết kiếm này mỗi người tự có.

Nam Tuyền dạy chúng:

Lão Nam Tuyền ăn cơm Phật, mặc áo Phật, ở nhà Phật, mà mở miệng ra không còn thể thống nào cả. Thử hỏi, vì sao có việc ăn cháo đá bác như thế? Nếu thấu được thì chẳng có việc gì phải nói, còn không thì tỏ ra con Li Nô con trâu trắng kia cũng trở thành bịa xạo.

Động Sơn cùng Vân Cư qua sông, Động Sơn hỏi:

Ở đây, nếu hiểu theo kiến giải cua từng lão thì tỏ ra không lão nào đúng. Vậy, sự hiểm hóc của nước sâu ở chổ nào? Vì hai lão chỉ bày trò nửa vời, nhưng chính vì sự nửa vời này, mà đưa chúng đến chỗ dung hội.

Phong Huyền bảo rằng:

- Nếu lập một Trần thì nước nhà hưng thịnh còn chẳng lập một Trần thì nước mất nhà tan.

Tuyết Đậu dựng trượng bảo:

- Té ra cùng sanh cùng tử với nạp tăng.

Việc lập một Trần hay không lập một Trần, việc nước mất nhà tan, hay nước nhà hưng thịnh, chúng không can hệ gì đến pháp tánh thế gian. Cho dù lão Thích Ca có ra đời đi nữa, cũng không làm ngược đi được, vì sự tồn sinh hóa diệt của chúng vẫn như nhiên tự tại. Nếu hiểu được chỗ này, thì sống cho ra sống, chết cho ra chết.

Tăng hỏi Mục Châu:

- Ý Tồ ý Kinh đồng hay khác?

Châu bảo:

- Núi xanh tự núi xanh

Mây trắng tự mây trắng.

Muốn hiểu ý Kinh lìa ý Tổ; muốn hiểu ý Tổ lìa ý kinh. Nếu không sẽ rơi vào mê hồn trận, trở thành khùng khùng điên không phương cứu chữa. Thật ra, Phật chưa nói lời nào, Tổ chưa tỏ câu mô.

Một vị tăng hỏi Lục Tổ:

- Ý chí của Hoàng Mai ai được?

Lục Tổ đáp:

- Người hiểu Phật pháp được. tăng hỏi:

Hòa Thượng được chăng?

Lục Tổ đáp:

- Tăng chẳng hiểu Phật pháp.

Đúng là lão bán củi, vì quá hiền nên con cháu muốn làm gì thì làm, mà vẫn tỏ ra bao dung dễ dãi. Thử hỏi, vị tăng này mở miệng ra hỏi như vậy có ý gì? Có lẽ Lục Tổ cũng biết chứ không phải không biết; nhưng vì sao lão vẫn cò kè bớt một thêm hai, đôi co với vị tăng ấy làm gì?

Nham Đầu, Tuyết Phong và Khâm Sơn đang ngồi; Động Sơn mang trà vào, Kham bèn mở mắt, Sơn hỏi:

- Từ đâu lại?

Khâm bảo:

- Vào định lại.

Sơn bảo:

- Định vốn không cửa, từ đâu vào?

Nếu bảo rằng có cửa hay không có cửa, thì đó là kiến giải của ma mà thôi.

Tuy nhiên, ở đây nếu hiểu rõ chỗ dụng công của hai lão được, thì tỏ ra không có lão nào đúng cũng kgônf lão nào sai.

Lâm Tế nghe Đức Sơn đời thứ hai dạy chúng rằng:

- Nói được cũng bị ba mươi hèo, không nói được cũng bị ba mươi hèo.

Lâm Tế sai Lạc Phố đến hỏi: "nói được sao bị ba mươi hèo", và đợi khi nào ông ta đánh, liền tống cho ônh ta một tống, xem ông ta có ý gì?

Phố đến hỏi như lời dạy; Đức Sơn liền đánh, và Phố cũng tống lại cho một tống. Đức Sơn trở về phương trượng.

Phố đem việc này trình lại Lâm Tế.

Tế nói:

- Ta đã nghi trước cái lão hán này. Tuy nhiên, như vậy nhà ngươi đã thấu rõ Đức Sơn chưa?

Phố định nói liền bị Tế đánh.

Chỗ cơ mật của mình bị người khám phá, tỏ ra đáng hận thật. Nhưng nếu bị Lâm Tế khám phá thì chẳng nói làm chi, đằng này bị người dưới trướng của Lâm Tế phá thế mới đáng hận chứ. Tuy nhiên, nếu hiểu được chỗ khám phá này, thì hiểu được ba mươi hèo của Đức Sơn. Nói được không nói được là cái gì? Làm sao thoát?

Long Nha hỏi Động Sơn:

- Thế nào là ý Tổ Sư từ Tây lại đây?

Sơn bảo:

- Đợi khi nước chảy nghịch dòng, ta sẽ nói cho ngươi nghe.

Nha liền ngộ yếu chỉ.

Không biết lão Đạt-mạ đến cõi Đông có mang theo được cái gì hay không, mà làm náo loạn nhân tâm đến thế? Hết người này đến kẻ nọ, hỏi tới hỏi lui, túi bụi tùng xèo. Còn người đáp thì mặc tình thỏa thích bịa đặt đủ điều; dối anh lừa chị, khi bác dễ cô tự do lỗ miệng; làm cho kẻ mê càng tối, người trí câm mồn.

Tăng hỏi Tuyết Phong:

- Thanh Văn thấy tánh như ban đêm thấy mặt trăng; Bồ Tát thấy tánh như ngày thấy mặt trời; không hiểu Hòa Thượng thấy tàh như thế nào?

Phong đành cho ba hèo.

Sau tăng đem hỏi Nham Đầu, đầu đành cho ba chưởng.

Rõ ràng mang kiến giải chồn hoang, mà cũng đòi múa lưỡi khua môi, thấy này thấy nọ, hỏi đây hỏi kia. Tuy nhiên, vị tăng này cũng có đôi chút lửa tham học, nên cũng được các ngài hạ cố ai lân. Thử hỏi, ba hèo ba chưởng có ý gì?